Stanisław Konarski (właściwie Hieronim Franciszek Konarski; w zakonie pijarów przybrał imię zakonne Stanisław od św. Wawrzyńca) był wybitnym pisarzem, pedagogiem i działaczem społecznym. W 1740 r. utworzył słynne później Collegium Nobilium w Warszawie oraz przeprowadził reformę szkół pijarskich. Był bliskim współpracownikiem króla Stanisława Augusta od jego wstąpienia na tron w 1764 r. Jako jeden z pierwszych został obdarowany królewskim złotym medalem z sentencją Sapere auso („Odważył się być mądrym”), a w podzięce za medal zadedykował królowi swój wiersz. Stanisław Konarski należał do obozu reform. W rozlicznych pismach politycznych, polemikach, tłumaczeniach, a także utworach poetyckich i dramatach głosił potrzebę nowoczesnej edukacji, zaangażowania w sprawy społeczne i polityczne (zwłaszcza potępiał liberum veto), odnowy moralności w duchu chrześcijańskim. Na awersie medalu, tożsamym z rewersem monety kolekcjonerskiej, łaciński napis wokół popiersia Konarskiego (w piusce na głowie, w zakonnym habicie) głosi (w tłumaczeniu): „Stanisław Konarski, starodawnych szkół pijarskich w Polsce i Litwie przełożony prowincjał”. Księgi pokazane na rewersie medalu, przyozdobione wieńcem dębowym, to najszerzej znane dzieła Konarskiego: O poprawie wad wymowy (pierwsze wydanie łacińskie – 1741 r.) i O skutecznym rad sposobie, albo o utrzymywaniu ordynaryjnych sejmów (wydane w czterech tomach w latach 1760–1763). Widnieje tam też, oprócz sentencji Sapere auso, ujęty skrótowo łaciński napis „Stanisław August król 1765”. Data 1765 jest niewłaściwa, gdyż wtedy jeszcze mennica w Warszawie nie była w pełni uruchomiona. Antoni Schroeder, administrator mennicy, podawał, że medal wybito dopiero w 1771 r., w złocie o wadze 18 dukatów (ok. 60 g) dla Stanisława Konarskiego, oraz w srebrze i brązie. Autorem stempli był nadworny medalier króla Jan Filip Holzhaeusser, co potwierdza sygnatura artysty umieszczona na medalu.

Marta Męclewska

Projekt monety na podstawie zdjęcia medalu ze zbiorów Zamku Królewskiego w Warszawie – Muzeum, fot. Andrzej Ring, Lech Sandzewicz

Numizmaty powiązane z artykułem