28 czerwca 1956 r. to jedna z najważniejszych dat w najnowszych dziejach Polski. Tego dnia mieszkańcy Poznania otwarcie zaprotestowali przeciwko komunistycznej dyktaturze. Był to pierwszy bunt społeczeństwa w PRL. U jego źródeł leżała chęć odrzucenia stalinizmu, w którym przyszło żyć Polakom po II wojnie światowej. Do przełomu doszło w Poznaniu. Miasto w partyjno-rządowym centrum władzy uchodziło za zasobne, było jednak strukturalnie zaniedbywane.

Wszystko zaczęło się w Zakładach Przemysłu Metalowego H. Cegielski, noszących w latach 1949–1956 narzucone siłą imię Stalina. To tutaj zrodził się oddolny ruch sprzeciwu, który rankiem 28 czerwca 1956 r. przeobraził się w strajk powszechny. Załogi niemal wszystkich poznańskich fabryk i zakładów pracy przyłączyły się do robotników z Cegielskiego, aby wspólnie udać się na ul. Czerwonej Armii (obecnie Święty Marcin) oraz tzw. plac Stalina (obecnie Adama Mickiewicza), gdzie znajdowały się gmachy Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Miejskiej Rady Narodowej oraz Komendy Wojewódzkiej MO. Nikt z ówczesnych władz jednak nie czekał tam na strajkujących. Nie było woli rozmowy o potrzebach robotników. Protestujący wznosili antykomunistyczne okrzyki, na transparentach były wypisane hasła: „Chcemy chleba”, „Jesteśmy głodni”, „Precz z komunizmem”, „Chcemy wolnej Polski”, „Żądamy wolnych wyborów”.

Demonstranci skierowali następnie swoje kroki na ul. Młyńską, gdzie znajdowało się więzienie, i do gmachu ZUS przy ul. Dąbrowskiego. Tam z dachu budynku zrzucono urządzenia zagłuszające zachodnie stacje radiowe. Później protestujący przeszli na ul. Kochanowskiego, przy której mieścił się Wojewódzki Urząd ds. Bezpieczeństwa Publicznego. W tym miejscu padły pierwsze strzały. Tutaj też na czele pochodu znalazły się poznańskie tramwajarki, które maszerowały, unosząc ponad głowami biało-czerwoną flagę. Obraz ten, zapamiętany przez tysiące świadków, pozostaje jednym z najważniejszych symboli Poznańskiego Czerwca ’56. W tym samym czasie na nadzwyczajnym posiedzeniu Biura Politycznego Komitetu Centralnego PZPR postanowiono o „podciągnięciu do Poznania oddziałów KBW i wojska”. Doprowadziło to do ciężkich ulicznych walk, których bilans był tragiczny: co najmniej 58 ofiar, około 600 ujawnionych rannych i od 800 do 1100 aresztowanych oraz zatrzymanych. W konsekwencji Czerwiec ’56 uruchomił sekwencję wydarzeń, która doprowadziła do wielkiego politycznego przełomu w postaci Października ’56. Inicjował tym samym znaczoną kolejnymi „miesiącami” polską drogę do wolności.

Piotr Grzelczak

Na rewersie monety przedstawiono wizerunki poznańskich robotników niosących transparent z programowym hasłem Czerwca 1956: „Chcemy chleba”, a także górującą nad nimi sylwetkę czołgu, który symbolizuje zapowiedź ich ofiary. Po ich lewej stronie została umieszczona symboliczna podobizna poznańskiej tramwajarki unoszącej biało-czerwoną flagę.

Na awersie monety widnieje wizerunek dwóch pozostałych tramwajarek z polską flagą oraz wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej.

Numizmaty powiązane z artykułem